Það er kominn 35 stiga hiti þar sem ég sit fyrri hluta dags á húsþaki í Albazyn í Granada á Spáni og virði fyrir  mér Alhambra-virkið uppi á hæðinni á móti, voldugan minnisvarða um veldistíma Mára á Spáni. Við hjónin vorum þarna uppi í gær, allan liðlangan daginn, gengum sal úr sal, turn af turni, garð úr garði, og skoðuðum mikilfenglegan menningararfinn: byggingarlist, arkitektúr, verkfræðiundur, myndlist og þar fram eftir götunum. Við komumst ekki yfir allt sem við ætluðum að skoða í þessari umferð, gerum það bara í næstu heimsókn.

Um miðjan daginn settumst við inn á lítið veitingahús og fengum okkur brauð og bjór og spjölluðum saman um það sem við höfðum séð, sögu Spánar og hvernig Márarnir höfðu mótað hana, flutt nýja menningu yfir sundið til Evrópu, auðgað það sem fyrir var og skilið eftir sig ómetanleg menningarverðmæti, þegar þeir voru hraktir á brott í lok 15. aldar. Hugurinn hvarflaði heim til Íslands, sem er að byggja upp sína ferðaþjónustu, bjóða fólki heim að skoða sérstaka náttúru landsins og kynna sér menningu og sögu þjóðarinnar, sem er líka merkileg, engu síður en saga annarra þjóða. Við veltum fyrir okkur hvort við Íslendingar kynntum sögu okkar og söguleg menningarverðmæti á nægjanlega skipulegan hátt, þannig að þau væru gestum bæði aðgengileg og áhugaverð ekki síður en náttúruundur landsins.

Sú spurning vaknaði hvort það svaraði ef til vill ekki kostnaði, að leggja í alla þá fyrirhöfn sem vinna við skipulega framsetningu menningarverðmæta útheimti, sem drægi svo að sér ferðafólk í jafn ríkum mæli og Gullfoss, Geysir, Landmannalaugar og aðrar náttúruperlur. Því er haldið fram á Íslandi, að ferðaþjónustan sé láglaunaþjónusta og því verði að gæta hófs í fjárfestingum, að hún skili takmörkuðum arði í þjóðarbúið og sé ekki hálfdrættingur á við aðrar mikilvægari greinar eins og sjávarútveg og stóriðju, sem byggjast á notkun náttúruauðlinda. Stóriðjurökin hafa gengið í landsmenn, sem telja ferðaþjónustuna að vísu mikilvæga, en að hún komist aldrei í hálfkvist við aðrar ,,mikilvægari” atvinnugreinar.

Við hjónin sátum semsagt í gær á kaffihúsi í Alhambra, þar sem önnum kafinn þjóninn raulaði lagstúf og gerðið að gamni sínu. Við nutum dvalarinnar og hugsuðum um Ísland til samanburðar, undruðumst þessa gríðarlega miklu spænsku menningarveitu, sem nær 7000 manns heimsækja dag hvern, eða um 2,5 milljónir manna á ári. Tekjur af aðgöngumiðasölu eru nærri 33 milljón evrur á ári og til viðbótar eyða gestir Alhambra að minnsta kosti tvöfaldri þeirri upphæð í aðra þjónustu, sem þeir kaupa sér í Granada þannig að tekjur samfélagsins eru ekki undir 100 milljón evrum á ári. Þessir fjármunir sem streyma inn í hagkerfi Granada og Andalúsíu eru afrakstur af því, að menningarverðmætum er haldið til haga og þau sett fram á þann hátt að fólki finnst eftirsóknarvert að koma í heimsókn og njóta þess sem í boði er. Mér er til efs að nokkur sambærileg stóriðja, sama hvaða nafni sem hún nefnist, skili jafnmiklum arði og jafnmikilli vinnu inn í hagkerfið og Máravirkið Alhambra í Granada.

Hugmyndir Íslendinga um hversu mikilvægur menningararfurinn gæti orðið í hagkerfinu eru langt á eftir því sem gerist hjá öðrum þjóðum og mótast af gamaldags viðhorfum til hlutanna. Samtvinnun menningar og náttúru, sem matreidd væri af fagmennsku, sannfæringu og hlýju gæti skilað okkur margfalt meiru inn í þjóðarbúið en öll stóriðjan á Íslandi samanlagt og með umtalsvert minni umhverfiskostnaði. Það er ekkert öðruvísi hjá okkur en öðrum þjóðum.

Dvölin í Alhambra sannfærði mig enn frekar um, að við Íslendingar eigum að einbeita okkur að því að gera menningu lands og þjóðar aðgengilega, eitthvað sem gestkomandi þyrstir í að kynna sér og njóta. Jafnframt eigum við að leggja til hliðar stórfelldar virkjunar- og stóriðjuhugmyndir, vegna þess að þær eru ekki einungis gamaldags, heldur koma þær til með að lenda í bakinu á komandi kynslóðum eins og rýtingur óvinarins.

Saga og menning ásamt einstakri náttúru og hefðbundnum atvinnuvegum þjóðarinnar eru þau einu varanlegu verðmæti, sem komandi kynslóðir munu lifa góðu lífi af, annað er tálsýn.

Jón Hjartarson