Lesendur Smugunnar þekkja vel til rithöfundarins Eiríks Arnar Norðdahl gegnum skrif hans .  Ekki vita þó allir að hann er búsettur í Finnlandi.  Eiríkur hefur raunar  verið búsettur utan Íslands frá því á síðustu öld, ef frá eru talin nokkur ár  á Ísafirði.

Ég flutti fyrst til Danmerkur 1999 – og endaði á hálfgerðum vergangi í vestur Evrópu í nokkra mánuði. Flutti til Færeyja 2000. Þrándheims og Helsinki 2001. Berlínar 2002. Reykjavíkur 2003. Bjó á Ísafirði frá 2004 til 2007 þegar ég flutti til Helsinki. Bjó í Svíþjóð 2009-2010 og fór loks norður undir Lappland, til Oulu, og hef verið þar í nærri tvö ár. Ég kann ekki alveg að telja þetta saman, en ég hef verið meira utanlands en innan, held ég, síðan ég var um tvítugt.

Blaðamaður lætur lesendum eftir að reikna en forvitnast þess í stað um  hvað veldur útþrá Eiríks.

Hvergi á Íslandi kemst maður undan því að „hitta“ einhvern – alls staðar er einhver sem maður þekkir eða í allra, allra besta falli einhver sem þekkir einhvern sem maður þekkir. Mér finnst það að búa á Íslandi ekki ósvipað því að flytja aldrei að heiman, fá aldrei frið. Þetta er svolítið einsog að koma í fermingarveislu – það er mjög gaman en á endanum vill maður samt fá að fara aftur. Enda er Ísland meira einsog virkilega stór fjölskylda en þjóð, þótt það sé áreiðanlega að breytast. Ísland er net af tengslum og venslum og gömlum tilfinningum, komnum á síðasta söludag. Íslendingar eru stöðugt í því að minna hver annan á sig svo enginn gleymi nokkru sinni neinu, einsog maður sem er sannfærður um að enginn í fjölskyldunni elski hann og krefst þess því ítrekað að allir sanni ást sína, sýni að þeir geymi hana enn. En slík ást er auðvitað nevrótísk lygi. Þetta hljómar ábyggilega alvarlegar en ég meina það – en mér sem sagt líður betur að geta komist burt, eiga mér athvarf annars staðar líka. Ég get alveg verið félagslyndur í stuttum rokum, en oftast nær finnst mér best að vera einn eða með fjölskyldunni. Og það má segja að þetta séu allt í senn listræn sjónarmið, persónulegir hagir og praktískir – enda spilar það allt saman.

Eiríkur er auðvitað ekki fyrsti íslenski  rithöfundurinn sem er leitandi hvað búsetu varðar en það er forvitnilegt að vita hvort hann telji sig nú hafa náð að finna lokaáfangastaðinn. Koma aðrir staðir yfirleitt til greina, jafnvel að flytja aftur heim?

Ég verð á Íslandi seinni hluta ársins í ár. Bæði fékk ég inni á listamannahælinu á Stykkishólmi í þrjá mánuði frá og með ágúst, og svo kemur fjórða skáldsaga mín, Illska, vonandi út í haust og þá þarf ég helst að „fylgja henni eftir“, einsog heitir. Við höfum verið hérna norðurfrá  á meðan konan mín er í háskólanámi en því lýkur væntanlega í vor og þá notum við tímann fram að áramótum til að finna út úr næstu skrefum. Persónulega finnst mér ég eiga skilið nokkur misseri í suður Evrópu eftir tvo vetur í Oulu – þar sem er oft 30 stiga frost svo vikum skiptir. Ég vil helst ekki fara svo langt frá Evrópu að ég geti ekki komist til Íslands, Finnlands og Svíþjóðar með til þess að gera litlum tilkostnaði – en konan mín er sænsk og við eigum marga að í Finnlandi. Konan mín hefur eiginlega miklu meira um það að segja en ég hvar við búum, enda er hún eðli málsins samkvæmt bundnari tilteknum stöðum en ég, sem vinn heima og á heima þar sem skrifborðið mitt er þá og þá stundina. Það kemur svo bara í ljós hvar við verðum.

En hvernig vildi það til að  Finnland varð fyrir valinu?   Eru einhver listræn tengsl eða kreðsa listamanna í Finnlandi sem vinnur á svipuðum nótum í framúrstefnu ritlista og Eiríkur gerir sjálfur?

Ég kom fyrst til Finnlands 2001 þegar vinur minn átti heima í Helsinki. Ég flúði þá frá Þrándheimi eftir alls kyns drama sem er of langt mál að fara út í og bjó á eldhúsgólfinu hjá vini mínum í háskólaíbúð sem hann deildi með tveimur öðrum. Annar þeirra sagði aldrei orð við mig á meðan ég var þarna, í þrjá mánuði, og hinn var á geðsjúkrahæli þegar ég kom og talaði mest um hvort hann ætti að hætta að taka lyfin sín þegar hann kom aftur. Eða talaði – hann söng aðallega, einhvers konar blúsglysrokk.

Eiríkur segist hafa kunnað vel við sig í þessu umhverfi.

En ég varð að lokum skítblankur og fann enga almennilega vinnu. Fyrst vann ég við að þrífa farþegaferjurnar hjá Viking Line. Ég var eini hvíti maðurinn sem vann þarna og við vorum látnir standa í biðröð í tollinum, launalaust, á hverjum einasta degi svo hægt væri að spyrja okkur hvenær við ætluðum að drulla okkur „heim“ og þar fram eftir götunum á meðan þeir kíktu í vasana okkar til að sjá hvort við værum nokkuð að smygla inn litlum afrískum strokuþrælum. Vegna þess að ég var hvítur og norrænn og ungur og fjölskyldulaus í þokkabót taldi ég mig ekki þurfa að þola þetta og hætti þegar það var ekki lengur áhugavert. Þá fékk ég tímabundið vinnu sem kokkur á Ananda Marga leikskóla – kokkaði á morgnana og hjó í eldinn eftir hádegi. Og fékk alla tíma eftir hádegi borgaða beint í vasann áður en ég fór heim.

Það segir rithöfundurinn að hafi verið  góð reynsla og til eftirbreytni.

Maður finnur meira til sín ef maður fær hluta vinnunnar útborgaðan strax. En svo sem sagt lauk því og ég fór til Ísafjarðar um jólin, í boði foreldra minna, og fékk þar vinnu í grunnskólanum og fór að vinna fyrir skuldum. Ég kom nokkrum sinnum aftur í heimsókn – síðast 2006 þegar ég kom sem gestur á ljóðahátíð og náði saman við konuna mína, sem ég kynntist reyndar fyrst í Noregi árið 1993, þegar við vorum fimmtán ára. Við trúlofuðum okkur fljótlega eftir áramót og giftum okkur í finnskum skógi um sumarið. Síðan þá höfum við fyrst og fremst verið þar sem hún þarf að vera, sökum náms eða starfs, enda get ég búið svo til hvar sem er.

Eiríkur segist þekkja talsvert af góðum framúrstefnulistamönnum í Helsinki.

En færri hér norður frá. Ég tala ekki tungumálið og það er manni alltaf bölvaður þröskuldur, þótt það sé reyndar líka þroskandi að vera einangraður – og að finna hvað það þýðir að vera einangraður, þótt það sé ekki lengra að „heiman“ en raun ber vitni.

Eiríkur bætir því við  að  auðvitað hefði hann  átt að taka sig til og læra málið fyrir langalöngu, en svo vilji til að hann umgangist útlendinga mikið.

Finnska kunningja mína hitti ég mest á bókmenntaviðburðum hér og þar um Finnland. Svo þekki ég nú líka talsvert af „hefðbundnari“ rithöfundum – og er oft sjálfur reyndar miklu hefðbundnari en fólk heldur. Tapio Koivukari, sem hefur verið þýddur á íslensku og verður það best ég veit með bók um Spánverjavígin í næsta jólabókaflóði, er til dæmis góður vinur minn – kenndi mér kristinfræði og smíði á Ísafirði þegar ég var barn – og ég hef nokkrum sinnum farið að heimsækja hann í Rauma.

Í kjölfar árlegrar umræðu um starfslaun listamanna fer blaðamaður  að velta fyrir sér afkomu íslensks rithöfundar í Finnlandi?

Afkoman stýrist náttúrulega mikið til af gengi krónunnar. Ég hef stærstan hluta minna tekna í íslenskum krónum en borga leigu og kaupi mjólk í evrum. Fyrsta árið mitt úti var ég í litlum tekjum en það reddaðist vegna þess að krónan var svo hátt skráð. Svo hrundi það allt saman rétt um það leyti sem ég fékk listamannalaun í fyrsta sinn. Ég hangi í lágmarkslaunum í evrum, þrátt fyrir að vera á 9 mánaða listamannalaunum og með alls kyns tekjur fyrir upplestra og fyrirlestra úti um alla Evrópu. En þá finnst manni líka einsog maður sé ríkur þegar maður fær borgað í norskum krónum, sem gerist annað veifið.

Annars er ég að reyna að venja mig af því að tala um peninga. Listamenn tala alltof mikið um peninga. Ýmist til að réttlæta fyrir sér og öðrum að þeir fái listamannalaun eða til að kvarta undan því að einhver sé að „hala“ verkum þeirra niður af internetinu (eða hafa ógurlegar áhyggjur af því að einhver muni einhvern tíma gera það) eða þeir vilja selja fleiri bækur eða fá meira fyrir hvert eintak eða fleiri auglýsingar eða meiri athygli eða jákvæðari umfjöllun – og þótt þetta sé allt ósköp skiljanlegt og ég deili öllum þessum áhyggjum með kollegum mínum (fyrir utan internetáhyggjurnar kannski) þá held ég að það sé óhollt að vera alltaf með hugann við peninga. Peningar éta heilasellur, gleypa heilu hugsanirnar og gubba þeim síðan, hraðmeltum og hysterískum. Maður ætti aldrei að hafa áhyggjur af eigin fjármálum nema maður absolút þurfi þess. Íslenskir rithöfundar tala miklu meira um peninga heldur en bókmenntir eða fagurfræði eða ætlan og merkingu ritverka – og ræði þeir um pólitík er það oft til þess að rekja upp gamla vafninga. Sem er mikilvægt, ég meina það ekki, en ég sakna þess að rithöfundar ræði meira hvað þeir ætlast fyrir – til hvers í ósköpunum þeir eru að skrifa. Kannski vegna þess að það vefst fyrir sjálfum mér. Ég veit sjaldnast hvers vegna ég er að þessu. Nema það sé bara vegna þess að ég get ekki hætt. En það er tæpast nógu góð ástæða.

Eiríkur segist einmitt hafa áttað  sig á því fyrir 2-3 árum að hann ætti ekkert áhugamál annað bókmenntir.

Ég las og skrifaði allan daginn og slakaði svo á á kvöldin með því að lesa og skrifa – sem var að gera mig vitlausan. Fyrir þann tíma – eða fyrst og fremst áður en ég gifti mig – fannst mér skemmtilegast að vera haugafullur .

Hann  viðurkennir að enn finnist honum það  skemmtilegt en hann sé það þó mun sjaldnar en áður.

En ég sem sagt tók meðvitaða ákvörðun um að finna mér eitthvað áhugamál. Mér finnst mjög gott að borða og það var um þetta leyti sem ég hætti að reykja og þá fór mér að finnast enn betra að borða, svo það lá frekar beint við að læra að elda mat og baka brauð og bakkelsi. Síðan þá hef ég verið að því. Þegar ég lauk við fyrsta handrit að Illsku, nýju skáldsögunni minni, fyrir rúmum tveimur vikum, þá keypti ég mér rándýran Wüsthof kokkahníf – og í gær nýttist hann mér síðan til þess að saxa framan af löngutöng vinstri handar. En mér þykir samt ennþá vænt um nýja hnífinn minn og það segir áreiðanlega eitthvað um hversu einlægur áhugi minn er á eldamennsku, að ég skuli setja hann framar virðingu minni fyrir líkamanum, musteri sálarinnar.

Samræmingu ritstarfa  og daglegs lífs segir Eiríkur ganga misvel.

En það gengur alltaf betur og betur. Það er spurning um að halda rútínu – en ég hef mjög tvíbenta afstöðu gagnvart rútínu. Annars vegar er hún mjög þægileg, svona frá degi til dags, en hins vegar vill hún gera það að verkum að hver dagur verður líkari þeim á undan og þegar maður horfir yfir heilu misserin virðist manni sem maður hafi ekkert gert, tíminn hafi bara horfið og maður hafi verið rosa upptekinn. Auðvitað er þá hægt að telja upp fyrir sér slögin sem maður hefur slegið, löndin sem maður hefur heimsótt (hótelin sem maður hefur séð), og skoða myndir af barninu sínu frá því fyrir hálfu ári – og þá áttar maður sig á því hve margt hefur gerst og breyst. En það breytir ekki tilfinningunni. Rútínan holar mann að innan og hlýjar manni í senn. Við ætlum að brjóta þetta svolítið upp seinni hluta árs – fyrst að sígaunast aðeins um Evrópu í sumar, svo að fara til Stykkishólms, sígaunast um Ísland og enda svo á Ísafirði í nóvember. Þá verðum við áreiðanlega rútínunni aftur fegin.

 

Hér getið þið fundið fleiri viðtöl við íslenska listamenn sem búsettir eru erlendis:

Svo kemur eitthvað annað…sem er skemmtilegt – Magnús Logi Kristinsson, myndlistarmaður í Finnlandi

Ævintýraþrá og löngun til að takast á við nýtt líf – Haraldur og Harpa búa með tvær dætur í Salzburg

Leiklistin var ekki tilgangslaus; fann þar þó afar huggulega konu! – Snorri Kristjáns er listamaður í London

Vinnan eins og frí og fríið eins og vinna – Tómas Lemarquis býr í Berlín

Syngur fyrir milljónir og nú er komin ný plata – Arndís Halla ferðast um heiminn en býr í Berlín

Leikhúsið í stöðugri leit – Vala Ómarsdóttir er leikkona, leikstjóri og framleiðandi í London

Líður vel í Madríd með 300 sólardaga á ári – Guðrún Jóhanna Ólafsdóttir, söngkona býr á Spáni

Forréttindi að hafa áhugamálið að starfi- Einar Th. Guðmundsson, fyrsta viðtal við listamenn erlendis

    Lesendur Smugunnar þekkja vel til rithöfundarins Eiríks Arnar Norðdahl gegnum skrif hans .  Ekki vita þó allir að hann er búsettur í Finnlandi.  Eiríkur hefur raunar  verið búsettur utan Íslands frá því á síðustu öld, ef frá eru talin nokkur ár  á Ísafirði.   Ég flutti fyrst til Danmerkur 1999 – og endaði [...]

    Lesendur Smugunnar þekkja vel til rithöfundarins Eiríks Arnar Norðdahl gegnum skrif hans .  Ekki vita þó allir að hann er búsettur í Finnlandi.  Eiríkur hefur raunar  verið búsettur utan Íslands frá því á síðustu öld, ef frá eru talin nokkur ár  á Ísafirði.   Ég flutti fyrst til Danmerkur 1999 – og endaði [...]

    Lesendur Smugunnar þekkja vel til rithöfundarins Eiríks Arnar Norðdahl gegnum skrif hans .  Ekki vita þó allir að hann er búsettur í Finnlandi.  Eiríkur hefur raunar  verið búsettur utan Íslands frá því á síðustu öld, ef frá eru talin nokkur ár  á Ísafirði.   Ég flutti fyrst til Danmerkur 1999 – og endaði [...]

    Lesendur Smugunnar þekkja vel til rithöfundarins Eiríks Arnar Norðdahl gegnum skrif hans .  Ekki vita þó allir að hann er búsettur í Finnlandi.  Eiríkur hefur raunar  verið búsettur utan Íslands frá því á síðustu öld, ef frá eru talin nokkur ár  á Ísafirði.   Ég flutti fyrst til Danmerkur 1999 – og endaði [...]

    Lesendur Smugunnar þekkja vel til rithöfundarins Eiríks Arnar Norðdahl gegnum skrif hans .  Ekki vita þó allir að hann er búsettur í Finnlandi.  Eiríkur hefur raunar  verið búsettur utan Íslands frá því á síðustu öld, ef frá eru talin nokkur ár  á Ísafirði.   Ég flutti fyrst til Danmerkur 1999 – og endaði [...]

    Lesendur Smugunnar þekkja vel til rithöfundarins Eiríks Arnar Norðdahl gegnum skrif hans .  Ekki vita þó allir að hann er búsettur í Finnlandi.  Eiríkur hefur raunar  verið búsettur utan Íslands frá því á síðustu öld, ef frá eru talin nokkur ár  á Ísafirði.   Ég flutti fyrst til Danmerkur 1999 – og endaði [...]

    Lesendur Smugunnar þekkja vel til rithöfundarins Eiríks Arnar Norðdahl gegnum skrif hans .  Ekki vita þó allir að hann er búsettur í Finnlandi.  Eiríkur hefur raunar  verið búsettur utan Íslands frá því á síðustu öld, ef frá eru talin nokkur ár  á Ísafirði.   Ég flutti fyrst til Danmerkur 1999 – og endaði [...]

    Lesendur Smugunnar þekkja vel til rithöfundarins Eiríks Arnar Norðdahl gegnum skrif hans .  Ekki vita þó allir að hann er búsettur í Finnlandi.  Eiríkur hefur raunar  verið búsettur utan Íslands frá því á síðustu öld, ef frá eru talin nokkur ár  á Ísafirði.   Ég flutti fyrst til Danmerkur 1999 – og endaði [...]

    Lesendur Smugunnar þekkja vel til rithöfundarins Eiríks Arnar Norðdahl gegnum skrif hans .  Ekki vita þó allir að hann er búsettur í Finnlandi.  Eiríkur hefur raunar  verið búsettur utan Íslands frá því á síðustu öld, ef frá eru talin nokkur ár  á Ísafirði.   Ég flutti fyrst til Danmerkur 1999 – og endaði [...]

    Lesendur Smugunnar þekkja vel til rithöfundarins Eiríks Arnar Norðdahl gegnum skrif hans .  Ekki vita þó allir að hann er búsettur í Finnlandi.  Eiríkur hefur raunar  verið búsettur utan Íslands frá því á síðustu öld, ef frá eru talin nokkur ár  á Ísafirði.   Ég flutti fyrst til Danmerkur 1999 – og endaði [...]